អាការ ៥ ក្ថុងអកុសលកម្មបថ

ច្រើន ដូចគ្នានឹងផរុសវាចា ។ ព្យាបាទនោះ មានអង្គប្រកប ២ ប្រការ គឺ សត្វដទៃ ១ គិតឲ្យសត្វ នោះវិនាស ១ ។ អធិប្បាយថា កើតការក្រោធដែលមានសត្វដទៃជាទីតាំងឡើង កម្មបថ នៅមិនទាន់ដាច់ ដរាបណា ការក្រោធមិនទាន់គិតឲ្យសត្វនោះវិនាសថា ធ្វើ ម្តេចហ្ន៎ ទើបសត្វនេះ គប្បីដាច់សូន្យ វិនាសទៅ ។ ចេតនា ឈ្មោះថា មិច្ឆាទិដ្ឋិ ព្រោះយល់ខុស ដោយមិនមានការកាន់ យកតាមសេចក្តីពិត មិច្ឆាទិដ្ឋិនោះ មានលក្ខណៈយល់ខុស ដោយន័យជាដើម ថា ទានដែលឲ្យហើយមិនមានផល ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិនោះ ឈ្មោះថា មាន ទោសតិច និងមានទោសច្រើន ដូចគ្នានឹងសម្ផប្បលាបៈ ។ ម្យ៉ាងទៀត មិច្ឆាទិដ្ឋិដែលមិនពិតប្រាកដ ឈ្មោះថា មានទោសតិច ដែលពិតប្រាកដ គឺទៀង ឈ្មោះថា មានទោសច្រើន ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិនោះ មានអង្គប្រកប ២ ប្រការ គឺរឿងខុសអំពីអាការប្រកាន់ ១ ការប្រាកដឡើងនៃរឿងនោះ មិនដូចមិច្ឆាទិដ្ឋិកបុគ្គលប្រកាន់ ១ ។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបវិនិច្ឆ័យក្នុងអកុសលកម្មបថទាំង ១០ នេះ ដោយ អាការ ៥ យ៉ាង គឺដោយធម្មតោ ១ ដោយកោដ្ឋាសតោ ១ ដោយ អារម្មណតោ ១ ដោយវេទនតោ ១ ដោយមូលតោ ១ ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា ធម្មតោ មានអត្ថថា សេចក្តីពិត ក្នុងចំនួនកម្ម បថ ១០ យ៉ាងនេះ កម្មបថ ៧ តាមលំដាប់ គឺកាយកម្ម ៣ វចីកម្ម ៤ ជាចេតនាធម៌ដោយត្រង់ ឯកម្មបថ ៣ មានអភិជ្ឈាជាដើម ជាតួប្រកប ចេតនា ។ បទថា កោដ្ឋាសតោ សេចក្តីថា កម្មបថ ៧ តាមលំដាប់ និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ ១ ទៀត រួមជា ៨ នេះ ជាកម្មបថតែម្យ៉ាង មិនជាមូល គឺឫសគល់របស់ អកុសល ឯអភិជ្ឈា និងព្យាបាទ ជាកម្មបថផង ជាមូលផង អធិប្បាយថា ព្រោះជាបឫសគល់ ទើបអភិជ្ឈាជាលោភអកុសលមូល ព្យាបាទជាទោសអកុសលមូល ។