សិក្ខាបទវិភង្គនៃតតិយបារាជិក

អធិប្បាយ សិក្ខាបទវិភង្គនៃតតិយបរាជិក បទថា សញ្ចិច្ច នេះ ជាសព្ទ ហនុនសញ្ចិច្ច បទ ដែល ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ហើយ ក្នុងមាតិកាថា សញ្ចិច្ច មនុស្សវិគ្គហំ ថា សំ ក្នុងបទថា សញ្ចិច្ច នោះ ជាឧបសគ្គ ។ ពាក្យថា សញ្ចិច្ច នេះ ជា ពាក្យបង្ញាញដល់បុព្វកាលកិរិយា រួមនឹង សំ ឧបសគ្គនោះ ។ អត្ថនៃបទថា សញ្ចិច្ច នោះថា មានបំណង គឺក្លែង ។ ភិក្ខុណាក្លែងផ្តាច់ ភិក្ខុនោះជាអ្នកដឹង ខ្លួន គឺដឹងព្រម ហើយការដឹងនោះរបស់ភិក្ខុនោះជាការក្លែង គឺប្រព្រឹត្តក ន្លង ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីមិនធ្វើការអើពើក្នុងព្យញ្ជនៈ សម្តែងតែអត្ថ បុណ្ណោះ ទើបព្រះឧបាលិត្ថេរពោលបទភាជនីយ៍នៃបទថា សញ្ចិច្ច នោះ យ៉ាងនេះថា កំពុងដឹង ដឹងព្រម ក្លែង គឺកន្លងល្មើស ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា ជានន្តោ គឺកំពុងដឹងថា សត្វមានជីវិត ។ បទថា សញ្ជានន្តោ គឺដឹងព្រមថា អញនឹងផ្តាច់ចាកជីវិត អធិប្បាយ ថា កំពុងដឹងព្រម និងអាការដែលដឹងថា សត្វមានជីវិតនោះឯង ។ បទថា ចេច្ច សេចក្តីថា ផ្តោតចិត្ត គឺដោតចិត្ត ដោយអំណាចចេតនា នឹងសម្លាប់ ។ បទថា អភិវិតរិត្វា សេចក្តីថា បញ្ជូនចិត្តដែលអស់សេចក្តីសង្ស័យ ទៅញាំញីដោយអំណាចសេចក្តីព្យាបាទ ។ ដោយបទថា វីតិក្កមោ មានពាក្យអធិប្បាយដែលលោកពោលថា ការកន្លងល្មើសនៃចិត្ត ឬបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តទៅហើយយ៉ាងនោះ នេះជាការ អធិប្បាយដ៏កំពូលនៃ សញ្ចិច្ច ។ ឥឡូវនេះ ព្រះឧបាលិត្ថេរពោលពាក្យជាដើមថា ឈ្មោះថា កាយ មនុស្ស ដើម្បីនឹងសម្តែងអត្តភាពរបស់មនុស្ស ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុក ក្នុងពាក្យថា ផ្តាច់បង់កាយមនុស្សឲ្យវិនាសចាកការរស់នៅនេះ តាំងអំពី បឋមខណៈ ។ បណ្តាបទទាំងនោះ ច្រើនបទថា យំ មាតុកុច្ឆិស្មឹ ព្រះឧបាលិត្ថេរ ពោលដើម្ប