រឿងព្រះឧទាយិត្ថេរ

លំនាំដើម ព្រះសាស្តា កាលគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ទ្រង់ប្រារព្ធព្រះឧទាយិត្ថេរ ត្រាស់ព្រះធម្មទេសនានេះថា យាវជីវម្បិ ចេ ពាលោ ជាដើម ។ បានឮថា ព្រះឧទាយិត្ថេរនោះ កាលព្រះថេរៈធំចៀសចេញទៅហើយ ទៅកាន់រោងធម្មសភាហើយ អង្គុយលើធម្មាសនៈ ។ ថ្ងៃមួយ ពួកភិក្ខុជា អាគន្តុកៈឃើញព្រះឧទាយិត្ថេរនោះហើយយល់ថា ភិក្ខុនេះប្រហែលជាព្រះមហា ថេរៈដែលជាពហូសូត ទើបសួរបញ្ញាទាក់ទងដោយខន្ធជាដើមហើយ តិះដៀល លោកដែលមិនដឹងនូវព្រះពុទ្ធវចនៈណាមួយថា នេះព្រះថេរៈអ្វី នៅក្នុងព្រះ វិហារជាមួយនឹងព្រះពុទ្ធ មិនចេះធម៌សូម្បីត្រឹមតែខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈ ដូច្នេះហើយ ទើបក្រាបទូលការប្រព្រឹត្តទៅនោះដល់ព្រះសាស្តា ។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម្មកថា ដល់អាគន្តុកភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់គាថានេះថា យាវជីវម្បិ ចេ ពាលោ បណ្ឌិតំ បយិរុបសតិ ន សោ ធម្មំ វិជានាតិ ទព្វី សូបរសំ យថា ។ មនុស្សពាល បើចូលទៅអង្គុយជិតអ្នកប្រាជ សូម្បីអស់មួយ ជីវិត ក៏ឥតមានដឹងរសធម៌អ្វីឲ្យច្បាស់លាស់ឡើយ ដូចវែក ដែលមិនដឹងរសសម្ល ។ សេចក្តីអធិប្បាយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីនៃព្រះគាថានេះថា ឈ្មោះថា បុគ្គលពាល ចូលទៅ អង្គុយជិតបណ្ឌិតដរាបអស់ជីវិត រមែងមិនដឹងបរិយត្តិធម៌យ៉ាងនេះថា នេះជា ព្រះពុទ្ធវចនៈ ព្រះពុទ្ធវចនៈមានប្រមាណបុណ្ណេះ ឬនូវបដិបត្តិធម៌ និងបដិវេធធម៌យ៉ាងនេះថា ធម៌នេះជាគ្រឿងនៅ ធម៌នេះជាមារយាទ នេះជាគោចរកម្ម នេះប្រព្រឹត្តទៅដោយទោស កម្មនេះមិនមានទោស កម្មនេះគួរសេព កម្មនេះ មិនគួរសេព វត្ថុនេះគប្បីចាក់ធ្លុះ វត្ថុនេះគួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ។