សម្មសនញ្ញាណនិទ្ទេស

គប្បីជ្រាបវិនិច្ផ័យក្នុងសម្មសនញ្ញាណនិទ្ទេសដូចតទៅ បទថា យំកិញ្ចិ បានដល់ កំណត់កាន់យកមិនមានសេសសល់ ។ បទថា រូបំ បានដល់ ជាការកំណត់ការជាប់ជំពាក់យ៉ាងក្រៃលែង ។ លោកធ្វើការកំណត់ ដោយមិនមានសេសសល់នូវរូប ដោយពាក្យទាំងពីរនេះ ។ កាលបើដូច្នោះ ព្រះសារីបុត្ត រមែងប្រារព្ធការចែករូបនោះដោយជារូបដែលជាអតីតជាដើម ។ រូបនោះ រូបខ្លះជាអតីត រូបខ្លះមានប្រភេទជាអនាគតជាដើម ។ សូម្បីក្នុងវេទនា ជាដើមក៏មានន័យនេះ ។ ក្នុងបទនោះ រូប ឈ្មោះថា ជាអតីត ៤ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃកាល ការបន្តសម័យ និងខណៈ រូបអនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ក៏យ៉ាងនោះ ។ ក្នុង ៤ យ៉ាងនោះ ពោលដោយអំណាចនៃកាលមុន រូបក្នុងកាល មុនអំពីបដិសន្ធិក្នុងភពមួយរបស់រូបមួយ ជាអតីត ។ បន្ទាប់អំពីចុតិទៅជា អនាគត ក្នុងរវាងទាំងពីរនៃបដិសន្ធិ និងចុតិជាបច្ចុប្បន្ន ។ ពោលដោយអំណាចនៃការបន្ត រូបដែលមានឧតុតែម្យ៉ាងដែលជាសភាគ គ្នាជាសមុដ្ឋាន និងមានអាហារតែម្យ៉ាងជាសមុដ្ឋាន សូម្បីប្រព្រឹត្តទៅដោយការ ប្រព្រឹត្តទៅមុន ឬក្រោយក៏ជាបច្ចុប្បន្ន រូបដែលមានឧតុ និងអាហារដែលជា វិសភាគគ្នាជាសមុដ្ឋានមុននោះទៅ ជាអតីត ក្រោយនោះទៅ ជាអនាគត ។ រូបដែលកើតអំពីចិត្តដែលមានវីថិចិត្ត ១ ជវនចិត្ត ១ សមាបត្តិ ១ កាលជា សមុដ្ឋាន ជាបច្ចុប្បន្ន មុននោះទៅ ជាអតីត ក្រោយនោះទៅ ជាអនាគត ។ ការផ្សេងគ្នានៃរូបដែលជាអតីតជាដើមនៃរូប ដែលមានកម្មជាសមុដ្ឋានដោយ អំណាចការបន្តចំពោះរមែងមិនមាន តែគប្បីជ្រាបភាពដែលរូបជាអតីតជាដើម នៃរូបដែលមានកម្មជាសមុដ្ឋាននោះ ដោយអំណាចការឧបត្ថម្ភនៃរូបដែលមាន ឧតុ អាហារ និងចិត្តជាសមុដ្ឋាននោះឯង ។