អកុសលកម្មបថ

ឈ្មោះថា អកុសលកម្មបថទាំងនេះ មាន ១០ គឺបាណាតិបាត ១ អទិន្នាទាន ១ កាមេសុមិច្ឆាចារ ១ មុសាវាទ ១ បិសុណាវាចា ១ ផរុសវាចា ១ សម្ផប្បលាបៈ ១ អភិជ្ឈា ១ ព្យាបាទ ១ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ១ ។ បណ្តាអកុសលកម្មបថទាំងនោះ ការញ៉ាំងសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះកន្លង ឈ្មោះថា បណាតិបត លោកអធិប្បាយថា ការទម្លាយជីវិត គឺការ សម្លាប់សត្វ ។ ក្នុងពាក្យថា បាណាតិបាតនេះ ពាក្យថា បណ ដោយ វោហារ បានដល់ សត្វ ដោយបរមត្ថ បានដល់ ជីវិត្រិន្ទិយ ២ យ៉ាង ។ វធកចេតនា ( ចេតនាគិតនឹងសម្លាប់ ) ដែលជាហេតុឲ្យការព្យាយាមចូលទៅ ផ្តាច់ជីវិត្រិន្ទិយតាំងឡើង ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកាយទ្វារ ឬវចីទ្វារ ទ្វារណា មួយរបស់បុគ្គលដែលដឹងថា សត្វនោះមានជីវិត ឈ្មោះថា បណាតិបត ។ បណ្តាសត្វទាំងឡាយ មានសត្វតិរច្ឆានជាដើមដែលមិនមានគុណ បាណាតិបាតនោះ ឈ្មោះថា មានទោសតិច ព្រោះជាសត្វតូច ឈ្មោះថា មានទោសច្រើន ព្រោះសត្វរាងកាយធំ ។ សួរថា ព្រោះហេតុអ្វី ឆ្លើយថា ព្រោះមានសេចក្តីព្យាយាមច្រើន ។ សូម្បីមានសេចក្តីព្យាយាមស្មើគ្នា ក៏ មានទោសច្រើន ព្រោះវត្ថុធំ បណ្តាសត្វដែលមានគុណ មានមនុស្សជាដើម បាណាតិបាតនោះ ឈ្មោះថា មានទោសតិច ព្រោះសត្វ ( មនុស្ស ) មាន គុណតិច ឈ្មោះថា មានទោសច្រើន ព្រោះសត្វមានគុណច្រើន ។ កាល សត្វនោះមានសរីរៈ និងគុណស្មើគ្នា គប្បីជ្រាបថា បាណាតិបាតមានទោស តិច ព្រោះកិលេសទាំងឡាយ និងសេចក្តីព្យាយាមខ្សោយ ឈ្មោះថា មាន ទោសច្រើន ព្រោះកិលេស និងសេចក្តីព្យាយាមខ្លាំងក្លា ។ បាណាតិបាតនោះ មានអង្គ ៥ គឺ បណោ សត្វមានជីវិត ១ បណសញ្ញិតា ដឹងថា សត្វ មានជីវិត ១ វធកចិត្តំ មានចិត្តគិតនឹងសម្លាប់ ១ ឧបក្កមោ ព្យាយាម នឹងសម្លាប់ ១ តេន មរណំ សត្វស្លា