អដ្ឋកថាបញ្ញាបុច្ឆកៈ

បញ្ញាបុច្ឆកៈ [ ២២៣-២៣៥ ] គប្បីជ្រាបវិនិច្ឆ័យក្នុងបញ្ញាបុច្ឆកៈដូចតទៅ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបភាពដែលសច្ចៈទាំង ៤ ជាកុសលជាដើម ដោយទំនង នៃអត្ថដែលបានពោលហើយ ក្នុងខន្ធវិភង្គនោះឯង តែក្នុងអារម្មណត្តិកៈ ទាំងឡាយ សមុទយសច្ច ជាបរិត្តារម្មណៈដល់បុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងកាមាវចរធម៌ ជាមហគ្គតារម្មណៈ ដល់បុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងមហគ្គតធម៌ ជា នវត្តព្វារម្មណៈ ដល់បុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងបញ្ញត្តិធម៌ ។ ទុក្ខសច្ច ដែល ប្រារព្ធកាមាវាចរធម៌កើតឡើង ជាបរិត្តារម្មណៈ ជាមហគ្គតារម្មណៈក្នុងកាល ប្រារព្ធរូបាវចរធម៌ និងអរូបបាវចរធម៌ កើតឡើង ជាអប្បមាណារម្មណៈក្នុង វេលាពិចារណាលោកុត្តរធម៌ ៩ ជានវត្តព្វារម្មណៈក្នុងវេលាពិចារណាបញ្ញត្តិ ។ មគ្គសច្ច ជាមគ្គហេតុកៈក្នុងកាលទាំងពួង ដោយអំណាចជាសហជាតហេតុ ជាមគ្គាធិបតិ ក្នុងវេលាចម្រើនមគ្គធ្វើវីរិយៈ ឬវិមង្សាឲ្យជាធំ ឈ្មោះថា ជា នវត្តព្វធម៌ ក្នុងវេលាដែលឆន្ទៈ និងចិត្តណាមួយជាអធិបតី ។ ទុក្ខសច្ច ជា មគ្គារម្មណៈ ក្នុងវេលាពិចារណាមគ្គនៃព្រះអរិយៈ ជាមគ្គាធិបតី ក្នុងពេល ពិចារណាមគ្គឲ្យច្រើនរបស់ព្រះអរិយៈទាំងនោះឯង ជានវត្តព្វធម៌ ក្នុងវេលា ពិចារណាធម៌ដ៏សេស ។ បទថា ទ្វេ សច្ចានិ បានដល់ ទុក្ខសច្ច និងសមុទយសច្ច ព្រោះសច្ចៈ ទាំង ២ នេះ ជាអតីតារម្មណ៍ជាដើម ក្នុងវេលាដែលប្រារព្ធធម៌ មានអតីត ជាដើមកើតឡើង សមុទយសច្ច ជាអជ្ឈត្តារម្មណ៍ជាដើម ដល់បុគ្គលដែល ត្រេកអរក្នុងធម៌ មានអជ្ឈត្តធម៌ជាដើម ទុក្ខសច្ច ក្នុងវេលាជាអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ គប្បីជ្រាបថាជានវត្តព្វារម្មណ៍ក៏មាន ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបញ្ញាបុច្ឆកៈ នេះ សច្ចៈ ២ ខាងដើមជាលោកិយ សច្ចៈ ២ ខាងក្រោយជាលោកុត្តរ ក្នុងបញ្ញាបុច្ឆក