អដ្ឋកថាឧប្បជ្ជនវារៈ

ធាតុវារៈ ធាតុបុច្ឆាវារៈ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបអត្ថក្នុងបុច្ឆាវារៈ នៃធាតុវារៈជាដំបូងថា កតិ អនុសយា អនុសេន្តិ បានដល់ អនុស័យបុន្មាន មិនទៅតាមសន្តាន ហើយអាស្រ័យនៅ ។ បទថា កតិ អនុសយា នានុសេន្តិ បានដល់ អនុស័យបុន្មាន មិនទៅតាមសន្តាន ហើយអាស្រ័យនៅ ។ បទថា កតិ អនុសយា ភង្គា សេចក្តីថា បណ្ឌិតគប្បីចែកយ៉ាង នេះថា អនុស័យបុន្មាន រមែងដេកត្រាំ អនុស័យបុន្មាន មិនដេកត្រាំ ដូច្នេះ ។ ពាក្យដ៏សេសក្នុងទីនេះ ពាក្យណា ដែលគួរពោល ពាក្យនោះ លោកក៏ ពោលហើយ ក្នុងទីជាទីកំណត់ព្រះបាលីខាងដើមនោះឯង ។ ធាតុវិសជ្ជនាវារៈ ក្នុងនិទ្ទេសវារៈ លោកពោលដោយអំណាចនៃបុថុជ្ជនថា កស្សចិ សត្ត អនុសយា អនុសេន្តិ ខ្លះមានអនុស័យ ៧ ដេកសម្ងំនៅ ដូច្នេះ ។ បទថា កស្សចិ បញ្ច ខ្លះមានអនុស័យ ៥ នេះ លោកពោលដោយ អំណាចនៃព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ។ ពិតហើយ ទិដ្ឋានុស័យ និងវិចិកិច្ឆានុស័យ ដែលលោកទាំងនោះលះបានហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបអនុស័យ ៥ បុណ្ណោះ ដេកត្រាំ ដូច្នេះ ។ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបវិនិច្ឆ័យក្នុងសេចក្តីនេះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់កាន់ យកអត្ថ ក្នុងបទថា ឧប្បជ្ជន្តិ នៃបទថា អនុសេន្តិ ក្នុងអនុសយវារៈ យ៉ាងណា ក្នុងធាតុវារៈនេះ មិនគប្បីកាន់យកយ៉ាងនោះ ។ សួរថា ព្រោះហេតុអ្វី ឆ្លើយថា ព្រោះអនុស័យនោះ មិនកើតឡើង ក្នុងខណៈនោះ ។ ពិតហើយ កាលបុគ្គលកំពុងកើតឡើងក្នុងកាមធាតុ វិបាកចិត្ត និងរូប ដែលមានកម្មជាសមុដ្ឋាននោះឯង រមែងកើតអំពីអកុសលចិត្ត រមែងមិន មាន ( ក្នុងខណៈនោះ ) ។ អនុស័យទាំងឡាយ រមែងកើតឡើងក្នុងខណៈ នៃអកុសលចិត្ត រមែងមិនកើតឡើងក្នុងខណៈនៃវិបាកចិត្ត ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះការមិនកើតក្នុងខណៈនោះ ទើបមិនគួរកាន់យកអត្ថយ៉ាងនោះ ។